اختلال نقص توجه و بیش فعالی در کودکان

اختلال نقص توجه / پیش فعالی

اختلال نقص توجه / پیش فعالی الگوی پایدار عدم توجه و یا پیش فعالی و رفتارهای تکانشی است که شدیدتر و شایع‌تر از آن است که معمولا در کودکان با سطح رشد مشابه دیده می‌شوند. برای مطرح کردن این تشخیص باید برخی از نشانه ها بیش از  ۷ سالگی ظاهر میشوند هرچند بسیاری از موارد سال ها پس از بروز نشانه ها تشخیص داده میشوند. اختلال باید حداقل در دو زمینه وجود داشته باشند و بایستی عملکرد فرد بسته به میزان رشد، اسکیزوفرنی و سایر اختلالات سایکوتیک نباید مطرح شود و نیز یک اختلال روانی دیگر توجیه بهتری برای آن نباشد.

این اختلال سالها در منابع علمی با انواعی از اصطلاحات توصیف شده است. در اوایل سالهای ۱۹۰۰ کودکان تکانشگر، مهار گسیخته و پیش فعالی که بسیاری از آنان دچار آسیب های عصبی ناشی از انسفالیت بودند تحت عنوان سندروم پیش فعالی طبقه بندی میشدند. در دهه ۱۹۶۰ گروه ناهمگونی از کودکان مبتلا به ناهماهنگی حرکتی، ناتوانی های یادگیری و بی ثباتی هیجانی بدون آسیب خاص مبتلا به حداقل آسیب مغزی توصیف شدند. از آن زمان به بعد فرضیه هایی برای توضیح ریشه این اختلال مطرح شده اند، مثلاً در یکی از این نظریات، اختلال مزبور را دارای پایه ژنتیک می‌دانستند که منجر به سطح غیر طبیعی انگیختگی و توانایی ضعیف برای تعدیل هیجانات میشود،  این نظریه ابتدا با مشاهده تاثیر داروهای محرک در ایجاد توجه پایدار و بهبود توانایی کودک برای تمرکز بر تکلیفی معین تقویت شد. در حال حاضر اعتقاد بر این است که هیچ عامل واحدی مسئول بروز این اختلال نیست، هر چند متغیر های محیطی زیادی ممکن است در آن نقش داشته باشند و بسیاری از ویژگی های بالینی قابل پیش بینی، با آن مرتبط باشند.

علت و سبب شناسی 

علل اختلال توجه / پیش فعالی معلوم نیست. اکثر کودکان مبتلا به ADHD شواهدی از آسیب آشکار ساختمانی در دستگاه عصبی مرکزی (CNS) را نشان نمیدهند. برعکس،  اکثر کودکان مبتلا به اختلالات عصبی شناخته شده ناشی از صدمات مغزی دچار نقص توجه و پی فعالی نمی‌شوند. علیرغم فقدان پایه عصبی فیزیولوژیک و عصبی شیمیایی خاص برای این اختلال، رابطه ای قابل پیش بینی بین آن و انواعی از اختلالات دیگری که بر عملکرد مغز تاثیر میگذارند (نظیر اختلالات یادگیری ) وجود دارد. عواملی که برای ADHD مطرح شده اند عبارتند از: مواجهه با سموم در دوره قبل از تولد، زود رسی، و صدمه مکانیکی قبل از تولد به دستگاه عصبی جنین. افزودنی های خوراکی، رنگ ها، مواد نگهدارنده و قند نیز به عنوان احتمال رفتار پیش فعالی مطرح شده اند. اما شواهد علمی، دخالت این عوامل را پیدایش ADHD نشان نداده است.

تشخیص

سابقه مفصل پیش از تولد در مورد الگوهای اولیه رشد کودک و مشاهده مستقیم معمولاً وجود علایم اصلی پیش فعالی و رفتار تکانشی را نشان میدهد. پیش فعالی ممکن است در بعضی موقعیت ها مثلاً در مدرسه مشاهده شده و در موقعیت های دیگر مثلاً مصاحبه چهره به چهره و تماشای تلویزیون دیده نشود. و ممکن است در فعالیت های سازمان یافته خوشایند کمتر خود را نشان میدهد. ولی تشخیص این اختلال ایجاب میکند که علایم مخرب و مداوم پیش فعالی تکانشگری یا بی توجهی حداقل در دو زمینه مختلف تخریب ایجاد کرده باشد. برای مثال بسیاری از کودکان دچار ADHD در خانه و مدرسه مشکلاتی دارند.

کودکانی که بیش فعالی ویژگی عمده آنهاست بیشتر برای درمان ارجاع میشوند تا کودکانی که نشانه عمده آنها نقص توجه است. در کودکانی که دچار نوع عمدتاً پیش فعالی تکانشی هستند نسبت به کودکان مبتلا به نوع عمدتاً بی توجه احتمال اینکه با گذشت زمان تشخیص ثابتی داشته باشند، بیشتر است و بیشتر آنها به طور همزمان دچار اختلال سلوک میشوند. اختلالات خواندن ، ریاضیات ، زبان و هماهنگی حرکتی ممکن است همراه با ADHD دیده شود. سابقه کودک ممکن است نشانه هایی از عوامل پیش از تولد از جمله ژنتیک، هنگام تولد و پس از تولد که بر ساختار و عملکرد دستگاه عصبی مرکزی اثر میگذارند به دست دهد. سرعت رشد و انحرافات مربوط به رشد، واکنش والدین به گذارهای رفتاری پر استرس و یا قابل توجه باید مورد توجه قرار گیرند زیرا ممکن است به تعیین میزان سهم والدین در پیدایش بی کفایتی و کژ کارهای کودک یا نحوه واکنش آنها کمک کند.

معاینه وضعیت روانی ممکن است افسردگی ثانوی خلق را نشان دهد، اما اختلال تفکر، و نقص واقعیت سنجی  یا عاطفه نامتناسب را نشان نمی‌دهد. ممکن است حواس پرتی شدید، درجا ماندگی و طرز تفکر غیر انتزاعی. بدون قوه تخیل وجود داشته باشد، همچنین ممکن است نشانه هایی از مشکلات دیداری، ادراکی، شنیداری، زبان یا شناخت مشاهده شود.

خصوصیات بالینی

اختلال ADHD ممکن در دوران شیر خواری آغاز میشود. هرچند به ندرت تا دوره نوپایی تشخیص داده نمیشود. شیر خواران مبتلا به اختلال نسبت به محرک ها بسیار حساسند و تحت تاثیر صدا، نور، حرارت و سایر تغییرات محیطی خیلی زود ناراحت میشوند.  گاهی نیز برعکس چنین کودکانی شل و بیحالند، اکثر اوقات میخوابند و به نظر می‌رسد که در ماه های اول زندگی رشد آهسته ای دارند. هر چند فعالیت در گهواره، خواب کم، و گریه فراوان در این کودکان شایع تر است. احتمال اینکه با برقراری محدودیت های اجتماعی، فعالیت جا به جایی کودکان مبتلابه اختلال نقص توجه پیش فعالی کاهش یابد، کمتر از کودکان طبیعی است. مشکلات هیجانی همزمان شایع است. این واقعیت که سایر کودکان چنین رفتار هایی را ترک می‌گویند اما کودکان مبتلا ADHD در همان زمان و با همان سرعت این رفتار ها را کنار نمی‌گذارند، ممکن است سبب نارضایتی و فشار بر بزرگسالان شود. خودانگاره منفی و خصومت واکنشی این کودکان با وقوف آنها به ناراحتی خویش بدتر میشود.

مشکلات تحصیلی هم در زمینه یادگیری و هم در زمینه رفتاری شایع اند، این مشکلات گاهی از اختلالات ارتباط یا اختلالات یادگیری همزمان و یا حواس پرتی و نوسان توجهی کودک ناشی میشوند. حواس پرتی و نوسان توجه سبب کندی فراگیری، ذخیره سازی و ابراز معلومات میشوند این مشکلات به خصوص هنگام آزمون های گروهی خود رانشان میدهد. واکنش های نامطلوب کارکنان مدرسه نسبت به رفتار های ویژه ADHD و کاهش مراقبت از خود به دلیل احساس بی کفایتی همراه با نظرات نامطلوب همسالان، مدرسه را جای شکستی ناخوشایند برای این کودکان میسازد. این امر ممکن است منجر به رفتار برون ریزی ضد اجتماعی، خودکشی و خود تنبیهی گردد.

مهدیه رادپور کارشناس ارشد مشاوره خانواده

مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان

مطالب مرتبط

نتیجه‌ای پیدا نشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست
Call Now Button