اختلال یادگیری (ریاضیات)
کودکان دچار اختلال ریاضیات در یادگیری و یاد آوری اعداد مشکل دارند، نمی تواند واقعیات پایه مربوط به اعداد را به خاطر بسپارند و در محاسبه کند و غیر دقیق هستند. در اختلال یادگیری ریاضیات نقایصی در چهار گروه مهارتها شناسایی شده است:
- مهارتهای زبانی (مهارتهایی که مربوط به درک اصطلاحات ریاضی و تبدیل مسائل نوشتاری به نمادهای ریاضی است).
- مهارتهای ادراکی (توانایی شناسایی و درک نمادها و مرتب کردن مجموعه ی اعداد)
- مهارتهای ریاضی (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم و تواناییهای چهار عمل اصلی فوق)
- مهارتهای توجهی (کپی کردن صحیح اشکال و مشاهدۀ درست نمادهای عملیاتی).
اصطلاحات دیگری که برای این اختلال به کار رفته اند عبارتند از: سندرم گرست من (Gerstmann Syndrome) ، محاسبه پریشی (dyscalculia) و اختلال مادر زادی در حساب، aculculia و اختلال حساب مربوط به رشد.
اختلال یادگیری ریاضیات ممکن است به تنهایی یا همراه با اختلالات خواندن و زبان بروز کند. این اختلال اساساً ناتوانی در انجام مهارتهای حسابی (arithmetic) مورد انتظار بر حسب توانایی هوشی و سطح آموزشی کودک است که با آزمونهای انفرادی و استاندارد شده ارزیابی می شود.
عدم توانایی مورد انتظار در ریاضیات مانع عملکرد تحصیلی یا فعالیت های زندگی روزمره می شود و مشکلات حاصله فراتر از اختلالات مربوط به هر نوع نقایص حسی یا عصبی موجود است.
مهسا دختر 13 ساله ای بود که از مدتها پیش دچار مشکلات تحصیلی شده بود. او در کلاس اول مردود شده بود و والدین تصور می کردند دلیل آن این است که آموزگارش “خسیس” بوده است. پس از آن مهسا در کلاس ششم عادی تحصیل می کند و در خواندن دچار مشکل است، به زحمت از درس ها حساب و کتاب و هجی کردن نمره قبولی می گیرد.
اما در زمینه هنر و ورزش عملکرد رضایت بخشی دارد. معلم مهسا معتقد است او در یادگیری کند است و حافظه ضعیفی دارد و اظهار می دارد که مهسا در گروه چیزی یاد نمی گیرد و نیاز به توجه انفرادی ویژه ای دارد.
سابقۀ طبی مهسا واجد نکته خاصی نیست به جز این که در سن 5 سالگی تحت عمل لوزه برداری قرار گرفته است و در اوایل کودکی دچار اوتیت مزمن بوده است. او در 6 ماهگی نشستن را شروع کرده است. در 12 ماهگی راه رفته است و در 18 ماهگی زبان باز کرده است. معاینه نشان داد که مهسا دختری صریح و صمیمی است که در مورد مشکلات تحصیلی خود حساس است.
او اظهار داشت که در مدرسه به او امر و نهی می کنند. اما در بین همسایه ها دوستان خوبی دارد.
بحث
تشخیص افتراقی مشکلات تحصیلی عبارتند از آموزش ضعیف، عقب ماندگی ذهنی، ADHD، اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال سلوک و اختلالات یادگیری. در این مورد چون سایر کودکان همکلاسی مهسا از عهده دروسی که او در آنها شکست می خورد بر می آمدند. منطقی است که عدم کفایت آموزش را به عنوان علت مشکلات تحصیلی مهسا بگذاریم.
هوش متوسط او تشخیص عقب ماندگی ذهنی را رد می کند. هر چند در شرح حال اشاره ای به “جدال با سایر کودکان” و “ناتوانی یادگیری در گروه” شده است اما هیچ توصیف قاطعی از سایر رفتارهای ADHD، اختلال نافرمانی مقابله جویانه و اختلال سلوک وجود ندارد.
شواهد مثبتی به نفع وجود اختلال یادگیری وجود دارد: مهسا نه تنها در زمینه خواندن در مدرسه مشکل دارد بلکه عملکرد او در آزمون پیشرفت خواندن به میزان چشمگیری کمتر از حد مورد انتطار است. نمره خواندن او بیش از یک سال است از سطح مورد انتظار خواندن وی کمتر است. بنابراین تشخیص اختلال خواندن گذاشته می شود.
با توجه به این تشخیص منطقی است که دعواهای مهسا و ناتوانی یادگیری در گروه را جزء خصوصیات همراه اختلال یادگیری بدانیم.
در حال حاضر شواهد پژوهشی قابل ملاحظه ای وجود دارد که نشان می دهد اوتیت مزمن در اوایل کودکی ممکن است در آینده با بروز مشکلات یادگیری یا زبانی همراه باشد.
درمان اختلال یادگیری ریاضی
در حال حاضر موثرترین روش درمان اختلال یادگیری ریاضیات تلفیقی از آموزش مفاهیم ریاضی همراه با تمرین مداوم در حل مسایل ریاضی است. فلش کارتها، کتابچه ی لغات و بازی های کامپیوتری اجزای عملی این درمان محسوب می شوند.
گزارشات اخیر حاکی است که آموزش ریاضیات هنگامی موثرتر است که روی فعالیت های حل مسئله از جمله بر مفهوم کلمات تاکید کند نه فقط معطوف به محاسبات شود. پروژۀ MATH یک برنامۀ چند رسانه ای بر مبنای آموزش شخصی و گروهی است، که برای برخی از کودکان مبتلا به اختلال ریاضی موثر بوده است. برنامه های کامپیوتری ممکن است مفید باشد و همکاری کودک برای برنامه های تقویتی را افزایش دهند.
نقصان مهارتهای اجتماعی ممکن است در تردید کودک برای درخواست کمک نقش داشته باشند، بنابراین در کودکان دچار اختلال یادگیری ریاضیات ممکن است کسب مهارتهای مثبت حل مساله در حوزه اجتماعی و نیز در زمینه ریاضیات مفید باشد.
درمان اختلال یادگیری ریاضی در بعضی موارد همراه با درمان مهارتهای زبانی همراه است به این دلیل که کودک مفهوم سوال مطرح شده را درک نمی کند.
مهدیه رادپور کارشناس ارشد مشاوره خانواده
مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان
