از زمانی که کودک متولد میشود، از محیط اطراف خود اثر می پذیرد. بنابراین، شخصیت کودک به تدریج در خانواده شکل میگیرد. شخصیت هم متأثر از وراثت است و هم از محیط. خانواده از نظر محیط، به طور غیر مستقیم روی کودک تأثیر می گذارد. هویت که مجموعه ای از خصوصیات یک فرد است جنبه های مختلف دارد: هویت شناسنامه ای، هویت دینی و هویت ملی. هویت شناسنامه ای شامل نام و نام خانوادگی،نام پدر و سایر مشخصات فرد است که تمام آن منتسب به خانواده است. هویتی دینی اعتقادات دینی فرد است که به واسطهی خانواده، در ذهن فرد عمیقاً ریشه میگیرد. بالآخره، هویت ملی شامل آداب و رسوم و زبان، و در مجموع، ملیت است که به میزان زیادی از طریق خانواده به کودک منتقل میشود. بنابراین، در مجموع میتوان نتیجه گرفت که خانواده کانون شکل گیری هویت محسوب میشود و پدر و مادر برای استحکام و تثبیت هویت باید علاوه بر ترغیب غیر مستقیم، که در آن کودک به طور غیر ارادی تحت تأثیر واقع میشود، به طور عمدی نیز از طریق آموزش های برنامه ریزی شده به شکل دهی به هویت کودک اقدام کنند.
نقش خانواده در حمایت از کودک، التیام، و آسیب دیدگی او
از وظایف خانواده در قبال فرزندان شامل:
۱.حمایت: خانواده باید در تمام دوران کودکی از فرزند خود در زمینه های مختلف رشد جسمی، رشد روانی، رشد عاطفی و آموزشی حمایت کند. بعضی از خانواده ها در وظیفهی خود در قبال فرزند، به موارد جسمانی بسنده میکنند و سایر موارد بی اهمیت تلقی می کنند در حالی که رشد روانی و عاطفی و توجه به رشد آموزشی کودک بیش از رشد جسمی اهمیت دارد. تربیت یک بعدی بدترین نوع تربیت است که جبران آن در بزرگسالی، اگر غیر ممکن نباشد، به سادگی انجام نمیشود.
۲.التیام: مواردی هست که کودک تحت تاثیر عوامل تربیتی مختلف و تکوین شخصیت، با ناهنجاری ها یا کمبودهایی مواجه میشود. در این موارد، جبران کمبودها و التیام ناهنجاری ها بر عهدهی خانواده است که باید هر چه زودتر، در این مورد برنامه ریزی و اقدام کند. کودکی و نوجوانی سنینی است که در آنها، در مقایسه با سنین جوانی و میانسالی، تأثیر پذیری از رویه های تربیتی با سهولت بیشتری صورت میگیرد.
۳.آسیب: آسیب دو جنبه دارد: آسیب روانی و آسیب های اجتماعی. اگر کودکی از نظر روانی و اجتماعی آسیب ببیند وظیفه ی خانواده است که با برنامه ریزی های مناسب، در رفع آنها اقدام کند. آسیب ها گاه سطحی و گاه عمیق اند، ولی قبل از آنکه ریشه دار شوند باید به درمان آنها اقدام گردد.
لازم است که پیشگیری بهتر از درمان است و خانواده باید طوری عمل کند که کودک دچار آسیب نگردد.