چگونه میتوانید از کودکانتان بخواهید همان کاری را انجام دهند که شما میخواهید، درست در زمانی که میخواهید ؟
چه چیز باعث میشود آرامش و نظم در خانه شما بر هم خورد؟ چه امری میتواند شیوه معمول زندگی شما را به میدان جنگ تبدیل کند؟ چه چیزی شما را از یک پدر و مادر معمولی به یک دیوانه که مرتب فریاد میزند تبدیل میکند؟ کودکی که همکاری نمیکند.
طی روزها، هفتهها و ماهها تا زمانی که کودک شما بزرگ شود و از خانه شما برود، باید او را کمک کنید تا آنچه را باید، انجام دهد. به نظر میرسد گاهی اوقات تمام روز به کودک دستور میدهید: بلند شو؛ لباس بپوش، صبحانه بخور، سوار اتوبوس شو، برو مدرسه، درست بازی کن، وسایلت را به دوستانت هم بده، اتاقت را تمیز کن، به حیوانی خانگی غذا بده، شیر را کنار بگذار، در را ببند و غیره و غیره. اوضاع زمانی پیچیده میشود که کودکان به ندرت، در اولین بار کار خواسته شده را انجام میدهند و آن وقت شما مجبور خواهید بود صدایتان را بلند کنید.
دلتان میخواهد بدانید چگونه کودک میتواند از روی میل و رغبت در کارها با شما همکاری کند؟ میخواهید بدانید چگونه میشود بسیاری از درگیریهای روزمره با کودک را حذف کرد؟ بهتر نیست اگر بتوانید همزمان مهارتهایی را هم به کودکانتان بیاموزید؟ اگر شما فرزند داشته باشید مطمئنم که جواب شما بله است. اما قبل از اینکه به روشهای مثبت برای جلب همکاری بچهها بپردازیم، اجازه دهید روشهایی را که اغلب والدین استفاده میکنند، بررسی کنیم.
در یک روز ممکن است والدین به چندین روش متوسل شوند تا از طریق آنها کودک را مجاب کنند که با آنها همکاری کند. این روشها که بیشتر هم ارتباطات منفی هستند عبارتند از:
سرزنش کردن
والد: سپهر باید آشغالها را بیرون ببری.
(چند دقیقه بعد)، آشغالها فراموش نشود.
(چند دقیقه بعد)، این آشغالها سر راه هستند، دوست دارم آنها را بیرون ببری.
(چند دقیقه بعد)، سپهر! داری آشغالها را میبری؟
(چند دقیقه بعد)، اصلا آشغالها را میبری یانه؟
جملات آرزویی / امیدواری
والد: فکر نمیکنم اینجا جای پوشیدن اسکیت باشد، خیلی دوست دارم آنها را از پایت در بیاوری.
خواهش / تمنا / ناله کردن
والد: بچهها میشود لطفاً دعوا را تمام کنید؟ از این کار شما متنفرم. میشود با هم مهربان باشید تا به خانه برسیم. نمیدانم چرا شما را با خود آوردم! یک دقیقه بچههای خوبی باشید.
رشوه دادن و تطمیع کردن
والد: اگر همین الان سوار ماشین شوی، یک شیرینی جایزه میگیری!
ترساندن بی پشتوانه
والد: بس کن، و اِلّا دیگر هیچ وقت تو را به رستوران نمیآوریم.
درخواست ها
والد: از روی مبل بیا پایین!
ابراز تنفر
والد: چند بار به تو گفتم پاهایت را روی میز نگذار؟ هیچ وقت گوش نمیدهی. چه رفتار بدی داری.
سخنرانی
والد: این سومین ژاکتی است که گم میکنی! باید بیشتر مراقب وسایلت باشی. وقتی برایت ژاکت میخرم، امیدوارم حداقل یک هفته آن را گم نکنی. اگر بیشتر دقت کنی و هر جایی پرتابش نکنی، آن را گم نخواهی کرد. من یک ژاکت جدید برایت میخرم! اما نمیخواهم دوباره آن را گم کنی!
فریاد کشیدن
والد: سریع بیا اینجا! وقتی صدایت میکنم باید سریع بیای!
چیزی که در همه این روشها مشترک است و نمیتواند موجب همکاری کودک با مادر و پدرش شود این است که این روشها اصلاً موثر نیستند. این روشها باعث میشوند جوی عصبی، تنفر آمیز و اضطراب آور در خانواده ایجاد شود. والدین ناامید میشوند و از اینکه کودکان با آنها همکاری نمیکنند، عصبانی میشوند و بچهها هم از روشهایی که والدین برای کنترل آنها به کار میگیرند عصبی میشوند.(طبق گفته خود نوجوانان)
نکته مهم دیگر درباره این روشها، کاربرد کوتاه مدت آنهاست و این والدین را به اشتباه میاندازد که همه چیز درست شده است. به عنوان مثال، پدر یا مادری که قوانین را با زور اعلام میکنند، کودکی در ظاهر بسیار خوب خواهند داشت که هفت گوش میکند و خوب رفتار میکند اما این کودک از ترس از تنبیه شدن رفتاری مناسب دارد. آنها نظم را در خود نهادینه نمیکنند و مهارتهای لازم را برای کنترل خود و انجام مسئولیتهای مرتبط با خودشان فرا نمیگیرند. اغلب این کودکان در نبود والدین رفتار بسیار بدی دارند. در نظر بگیرید وقتی این گونه کودکان به سن نوجوانی میرسند _ زمانی که دیگر از طریق ترساندن، تنبیه کردن و درخواست کردن قادر به مهار آنها نخواهیم بود _ با خود میاندیشند هر رفتار بدی که از آنها سر میزند، تنبیه به دنبال خواهد داشت و از آنجایی که تنبیه نهایت موضوع است؛ هیچ وقت نخواهند فهمید که عواقب رفتار بد آنها چیست؛ زیرا هیچ تجربهای در این زمینه ندارند.
به عنوان مثال، نوجوانان اغلب بسیار با سرعت رانندگی میکنند و همواره نگران هستند که به اتومبیل آسیب برسانند، پدرشان از اینکه با سرعت حرکت کردهاند و قوانین را زیر پا گذاشتهاند ناراحت و عصبانی شود، اما هرگز به این موضوع توجه نمیکنند که سرعت زیاد ممکن است خطر مرگ به دنبال داشته باشد و یا جریمهای سنگین برای او به بار بیاورد که شخص او را درگیر کند.
راههای زیادی وجود دارد که میتوانید بدون فریاد کشیدن، غر زدن، ترساندن و نق نق کردن، همکاری کودک خود را جلب کنید. او را در کارهای مورد نظرتان مشارکت دهید. اجازه بدهید گزینه هایی را آزمایش کنیم که نه تنها باعث ایجاد عشق در روابط شما و فرزندانتان خواهد شد بلکه منجر به مشارکت آنها و نهادینه شدن نظم و انضباط در آنها هم میشود.
ادامه مطلب در مقاله راهکار های مشارکت کودکان و نوجوانان در کارها….
امید سخاوت کارشناس مشاوره و راهنمایی
مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان