مردان و آسیب پذیر بودن در پیوندهای زناشویی

چنانچه به تفاوت های جنسیتی در زندگی عاطفی بازگردیم، مشخص می گردد که این تفاوت ها در امر سست کردن پیوند زناشویی نقشی نهفته دارند. این یافته را مد نظر قرار دهید: حتی پس از گذشت سی و پنج سال یا بیشتر از برقراری یک پیوند زناشویی، باز هم در نحوه ی نگرش به رویارویی های عاطفی میان زن و شوهر، تفاوتی اساسی وجود دارد. به طور متوسط، غوطه ور شدن در نزاع های جزیی اما ناخوشایند زندگی زناشویی، برای زنان کمتر از مردان اهمیت دارد. این نتیجه گیری در تحقیقی که ((رابرت لوینسون)) در دانشگاه کالیفرنیا در ((برکلی)) انجام داده است، بر پایه ی اظهارات ۱۵۱ زوج که همگی ازدواج های طولانی داشتند به دست آمده است. ((لونسون)) دریافت که شوهران به گونه ای یکنواخت، درماندگی حاصل از منازعه ی زناشویی را ناخوشایند و حتی آزار دهنده می دانند، در حالی که زنان آنها، چندان اهمیتی به آن نمی دهند.

برخوردهای منفی جزئی تر، می تواند مردان را به حالت غرق شدگی دچار سازد، مردان بیشتر از زنان با حالتی طغیان زده به همسرشان پاسخ می دهند. پس از غرق شدگی، آدرنالین بیشتری در جریان خون مردان به جریان می افتند و این موج آدرنالین، با مشاهدهٔ کوچک ترین واکنش منفی، از جانب همسرانشان به حرکت در می آید؛ غلبه بر حالت های فیزیولوژیک غرق شدگی برای مردان مدت بیشتری طول می کشد.

این امر نشان می دهد که احتمالاً در مردانی که استوار و تشویق ناپذیر به نظر می رسند، این حالت ها می تواند دفاعی در مقابل احساس مغلوب شدن عاطفی باشد. گاتمن ادعا می کند که مردان به این دلیل بیشتر از زنان در مشاجرات به خموشی متوسل می شوند که از خودشان در مقابل غرق شدگی دفاع کنند؛ تحقیقات او نشان داد زمانی که آنان چون سنگ ساکت و بی حرکت می شوند، ضربان قلبشان حدود ده ضربه در دقیقه کاهش می یابد و در وجود خود احساس آرامش می کنند.

اما تناقضی وجود دارد و آن اینکه، هنگامی که مردان مانند سنگ خموش و فرو رفته می شوند، ضربان قلب همسرانشان به حدی می رسد که بیانگر درماندگی شدید است. در این مواجه دو دستگاه لیمبیک، که در آن هر یک از طرفین در پی برانگیخته شدن طرف مقابل به آرامش دست می یابد، در رویارویی های عاطفی به مواضعی بسیار متفاوت می انجامد: به همان شدتی که مردان از این رویارویی‌ها گریزانند، زنان خود را ناچار می بینند که به این درگیری ها متوسل شوند.

درست همان طور که احتمال خاموشی گزیدن در مردان بیشتر است، احتمال اینکه زنان به انتقاد از شوهرانشان بپردازند نیز بیشتر است. این عدم تقارن، در نتیجهٔ تلاش زنان برای در دست گرفتن نقش کنترل کنندهٔ هیجان ها به وجود می آید. زمانی که آنان سعی می کنند نکات مورد اختلاف و شکایت ها را مطرح و حل کنند، شوهران آنها با بی میلی خود را از درگیر شدن در آنچه می تواند به مجادله ای داغ بینجامد، کنار می کشند.

وقتی زن مشاهده می کند که شوهرش خود را از گفتگو کنار می کشد، صدای خود را بالا می برد و بر شدت شکایت خود می افزاید و شروع به انتقاد کردن از مرد می کند. وقتی مرد در موضع دفاعی قرار می گیرد یا خموشی می گزیند، زن احساس ناکامی می کند، عصبانی می شود و از این رو برای کم کردن شدت ناکامی خود، به تحقیر کردن همسرش متوسل می شود.

وقتی شوهر خود را هدف انتقاد و خوارشماری همسرش می یابد، در افکار مربوط به قربانی مظلوم یا شورشگر حق به جانب بودن فرو می رود و به این ترتیب حالت غرق شدگی با سهولت بیشتری برانگیخته می شود.

مرد برای پرهیز از غرق شدگی، هر چه بیشتر در موضعی دفاعی قرار می گیرد یا صرفاً خاموشی می گزیند. اما به خاطر داشته باشید که وقتی مردان خموشی می گزینند در زنانشان که احساس می کنند کاملاً ناکام مانده اند، حس غرق شدگی به وجود می آید و هر چه مارپیچ نزاع های زناشویی بالاتر رود، به سهولت بیشتری از کنترل خارج می شود.

با در نظر گرفتن اینکه تفاوت های موجود میان زنان و مردان در زمینهٔ نحوه ی کنار آمدن با احساسات درمانده کننده در ارتباط های بین خودشان، پیامدهای بالقوهٔ ناخوشایندی به بار می آورد، زوج ها برای حمایت از عشق و علاقه ای که نسبت به یکدیگر احساس می کنند چه کار باید بکنند- به طور خلاصه چه عواملی باعث شده که  سال های زیادی پیوندشان دوام پیدا کرده است، محققان امر ازدواج توصیه هایی مشخص برای مردان و زنان و نیز توصیه هایی کلی برای هر دوی آنها ارائه کرده اند. به طور کلی تنظیم عواطف در میان زنان و مردان، به شکل متفاوتی صورت می پذیرد. به مردان توصیه می شود که از تعارض ها کناره گیری نکنند، بلکه این را درک کنند که زمانی که همسرشان گله ای می کند یا موضوع مورد اختلافی را مطرح می سازد، ممکن است این کار را از روی عشق و در جهت حفظ خط مشی و سلامت زندگی زناشویی انجام داده باشد (هر چند امکان دارد انگیزه های دیگری برای  خصومت زنان وجود داشته باشد).

وقتی ناراحتی اوج بگیرد، بر شدت آن افزوده می شود تا زمانی که به انفجاری منجر شود؛ وقتی به این فشار امکان تخلیه داده شود، از شدت آن کاسته می گردد.

اما لازم است شوهران درک کنند که خشم یا نارضایتی با حملهٔ شخصی مترادف نیست- معمولاً عواطف همسران آنها به شدت احساسات آنان را درباره ی موضوع مورد اختلاف، افزایش می دهد. همچنین لازم است که مردان از اینکه بسرعت راه حلی عملی برای کوتاه کردن بحث ارائه دهند، اجتناب کنند ـ عموماً برای زنان این احساس که همسر آنها به شکایت هایشان گوش می دهد و با احساسات آنها درباره ی موضوع همدردی می کند (هر چند لازم نیست حتماً با او موافق باشند) حائز اهمیت بیشتری است.

ممکن است زن، ارائه ی راه حل سریع از جانب همسرش را این گونه درک کند که شوهرش احساس او را چندان مهم تلقی نمی کند. شوهرانی که می توانند در اوج عصبانیت به جای اینکه شکایت های آنها را به عنوان چیزی بی اهمیت نادیده بگیرند، در کنار همسران خود باقی بمانند، به همسرانشان کمک می کنند تا احساس کنند به حرف هایشان توجه شده و مورد احترام قرار گرفته به رسمیت شناخته شود، حتی اگر شوهرشان با آن مخالف باشد. اکثر اوقات هنگامی که زنی احساس کند همسرش نظریاتش را شنیده، احساساتش را درک کرده است، آرام می شود. برای زنان نیز توصیه هایی مشابه داریم. از آنجا که مشکل اصلی مردان این است که معمولاً همسرانشان شکایت خود را با لحنی تند ابراز می کنند، پس لازم است که زنان تلاش زیادی به خرج دهند تا مراقب باشند که به شوهرانشان حمله نکنند ـ از کاری که او انجام داده است گله کنند، اما از خود او به عنوان شخص، انتقاد نکنند یا او را تحقیر کنند. شکایت کردن به معنای حمله به شخصیت فرد نیست، بلکه بیان عبارت روشنی است که بیانگر آن است که یک عمل مشخص، ناراحت کننده بوده است. یک حمله ی خشمگینانه به شخص، تقریباً به طور یقین باعث می شود که شوهر در موضعی دفاعی یا خموشی گزیدن قرار بگیرد که در مجموع دلسرد کننده است و فقط آتش مجادله را تندتر می کند. همچنین اگر زن شکایت های خود را در چارچوب وسیع تری ابراز کند که مرد را از عشق او نسبت به خودش مطمئن سازد، مفیدتر واقع خواهد شد.

راهکار دیگر اینکه زوجین هر چند وقت یکبار ساعت های مشخصی برای بررسی مسائل و مشکلاتشان قرار دهند و بدون محکوم کردن یکدیگر نیازهایشان را مطرح کنند و هر یک از زوجین بتوانند دیدگاهشان را در میان بگذارند.

مهدیه رادپور کارشناس ارشد مشاوره خانواده و روانشناسی عمومی

مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان

مردان آسیب پذیر

شوهران منازعه و بگو مگو را خوش نمی‌دارند:

Robert Levenson et al., The Influence of Age and Gender on Affect, Physiology, and Their Interrelations: A Study of Long-term Marriages , Journal of Personality and Social Psychology 67‌‌(1994).

غرق شدگی در شوهران Gottman, What Predicts Divorce

خموشی گزیدن مردان، زبان به انتقاد گشودن زنان Gottman, What Predicts Divorce.