پس از گذراندن یک عمر با زوجهای جوان، قانع شدهام که هیچ زندگی زناشویی سالمی بدون عذرخواهی و بخشش وجود ندارد. من از این واقعیت به این نتیجه رسیدم که همه ما انسان هستیم و انسانها هم گاهی اوقات چیزهایی میگویند یا کارهایی انجام میدهند که برای دیگران اهانت آمیز است. کلمات و اعمال ناخوشایند میان افراد درگیر ماجرا باعث ایجاد موانع عاطفی و احساسی میگردد. این موانع با گذشت زمان از بین نمیروند. آنها تنها زمانی از بین میروند که ما عذرخواهی کنیم و طرف مقابل که از ما رنجیده است، انتخاب کند که ما را ببخشد. در عذرخواهی فرد شیوه خاص خود و زبان عذرخواهی خود را دارد که با توجه به آن روش عذرخواهی میکند و یا عذرخواهی طرف مقابل را میپذیرد در اینجا به طور مختصر به ۵ زبان عذرخواهی اشاره میشود که نتیجه تحقیقات ما پیرامون این مسئله است.
۱. اظهار پشیمانی
«متاسفم» میتواند کلمه اولیه خوبی در ابراز این زبان عذرخواهی باشد با وجود این شما باید بگویید که برای چه چیزی متاسف هستید. عبارت متاسفم اگر به تنهایی گفته شود بیش از حد عام است. مثلاً شما میتوانید بگویید «متاسفم که یک ساعت دیر به خانه آمدهام. میدانم که تو منتظر من بودی تا سینما برویم و میدانم که ما الان نیم ساعت اول فیلم را از دست دادهایم و شاید تو دیگر نخواهی که الان به سینما بروی. در اداره درگیر کار بودم. هیچکس را جز خودم مقصر نمیدانم احساس میکنم تو را از خودم خیلی مایوس کردم»
اگر شما کنترل خود را از دست دادید و با خشونت صحبت کردید، میتوانید بگویید :«متاسفم که کنترل خود را از دست دادم و صدایم را بالا بردم. میدانم که با این مسئله خیلی با خشونت رفتار کردم و تو را عمیقاً رنجاندم. هیچکس نباید با همسرش اینگونه صحبت کند. احساس میکنم به تو اهانت کردم. فقط میتوانم تصور کنم که اگر تو با من اینگونه صحبت کرده بودی، چقدر ناراحت میشدم. تا باید خیلی ناراحت شده باشی و من هم بسیار متاسفم که تو را ناراحت کردم» این زبان عذرخواهی یک زبان احساسی است. در این زبان شما رنج عاطفی خود را که به خاطر رنجاندن زیاد طرف مقابل با حرفها یا رفتارتان در درون شما ایجاد شده است، به او ابراز مینمایید. اگر این زبان عذرخواهی شخصیت که شما او را رنجاندهاید، آنچه که او میخواهد بداند این است که :«آیا درک میکنی که رفتارت چقدر مرا رنجانده است؟» هر چیزی کمتر از این نوع عذرخواهی برای او بیمعنی به نظر میرسد.
۲. پذیرش مسئولیت
این نوع عذرخواهی با عبارت«اشتباه کردم» آغاز میشود و سپس به این صورت ادامه پیدا میکند که فرد توضیح میدهد که کدام بخش رفتارش اشتباه بوده است. به عنوان مثال«اشتباه کردم که برای امروز عصر خود برنامهریزی نکردم تا بتوانم زود به خانه بیایم. میدانستم که امشب قرار است بیرون برویم اما در این مورد هوشیارانه فکر نکردم که میبایست چه ساعتی به خانه بیایم تا بتوانیم سر وقت بیرون برویم. گناه از من بود و اشتباه کردم. نمیتوانم هیچ کس دیگری را مقصر بدانم.»
فردی که با خشونت صحبت کرده است میتواند به این صورت عذرخواهی کند :«نوع صحبت کردنم با تو اشتباه بود. بلند کردن صدایم روی تو و با خشونت صحبت کردن با تو حکایت از مهر و محبت من نمیکند. نباید اجازه میدادم خلقم تنگ شود و کنترل خود را از دست بدهم. من تو را سرزنش نمیکنم. من مسئولیت رفتارم را میپذیرم و میدانم که رفتارم اشتباه بوده است.»
فردی که زبان اصلی عذرخواهی اش«پذیرش مسئولیت» است، منتظر این است که بشنود شما تصدیق میکنید که رفتارتان اشتباه بوده است. برای این فرد گفتن متاسفم هیچ وقت مثل یک عذرخواهی به نظر نمیرسد. او از شما میخواهد به این سمت متمایل شوید که به خاطر حرفی که گفتهاید یا رفتاری که، مسئولیت پذیر باشید و تصدیق کنید که اشتباه کردهاید.
۳. جبران کردن
در این زبان عذرخواهی فرد به دنبال«درست کردن مسئله» است. شوهری که سالگرد ازدواجشان را فراموش کرده بود گفت :«میدانم که واقعاً آن را خراب کردهام. نمیتوانم باور کنم که واقعاً سالگرد ازدواجمان را فراموش کرده باشم. این چه جور شوهری است؟ میدانم که نمیتوانم آنچه را خراب کردهام، دوباره درست کنم. اما میخواهم فرصتی به من بدهی آن را برایت جبران کنم. میخواهم در این مورد فکری کنی و به من بگویی که چگونه میتوانم آن را برایت جبران کنم. ما میتوانیم هر جایی برویم که تو میخواهی یا هر کاری انجام دهیم که تو میخواهی. تو لایق بهترین هستی و من میخواهم آن را به تو بدهم.»
اگر «جبران کردن» زبان اصلی عذرخواهی همسرش باشد مطمئن باشید نظری میدهد مبنی بر اینکه چگونه همسرش میتواند این مسئله را جبران کند. برای فردی که زبان اصلی عذرخواهی اش «جبران کردن» است، آنچه که میخواهد بداند این است که «آیا هنوز عاشق من هستی ؟» رفتار شما آنقدر برای او ناخوشایند است که فکر میکند شما چگونه میتوانید او را دوست داشته باشید و این کار را انجام دهید. بنابراین آنچه او از شما تقاضا میکند با زبان اصلی عشقش مطابقت دارد.
۴. ابراز خالصانه خواسته ی شما مبنی بر تغییر رفتارتان
در این نوع عذرخواهی فرد در پی پرداختن به این طرح است تا از بروز دوباره رفتار بد جلوگیری نماید. مردی که بار دیگر کنترل خود را از دست داد گفت: «من این کاری را که انجام دادم دوست ندارم. این خوب نیست. میدانم دوباره همان کاری را انجام دادم که هفته پیش انجام داده بودم. این امر باید متوقف شود. تو لایق بهتر از این هستی. میتوانی به من کمک کنی تا مطمئن شویم این رفتار دوباره اتفاق نمیافتد؟» خواسته او برای تغییر کردن، به همسرش نشان میدهد که او خالصانه عذرخواهی میکند. این زوج تصمیم گرفتند وقتی مرد احساس میکند که دارد عصبانی میشود، به همسرش بگوید: «عزیزم، باید برای قدم زدن بیرون بروم. زود برمیگردم.» او به پیادهروی میرود و آرامش پیدا میکند. وقتی پس از نیم ساعت برگشت به همسرش بگوید: «من تو را خیلی زیاد دوست دارم و ارزش زمانی که بیرون بودم میدانم. دیگر هیچ وقت نمیخواهم دوباره در مواجهه با تو کنترل خودم را از دست بدهم. من تو را تحسین میکنم که به من کمک کردی تا بر این موضوع غلبه کنم.» از نظر برخی افراد اگر عذرخواهی شما همراه با خواستهای برای تغییر رفتارتان نباشد شما حقیقتاً عذرخواهی نکردهاید. هر چیز دیگری که بگویید آن را خالصانه نمیدانند. از نظر آنها اگر شما واقعاً عذرخواهی میکنید باید به دنبال تغییر رفتارتان باشید.
۵. تقاضای بخشش
«امکان دارد لطفاً مرا ببخشید؟» این کلمات در گوش افرادی که زبان اصلی عذرخواهی شان«تقاضای بخشش» است، مانند موسیقی صدا میکند. از نظر آنها اگر شما خالص هستید باید از آنها تقاضای بخشش کنید. این همان چیزی است که عذرخواهی حول محور آن میچرخد. شما او را رنجاندهاید و او میخواهد بداند «آیا میخواهی بخشیده شوی؟ آیا میخواهی مانعی را که با رفتارت ایجاد کردهای از بین ببری؟» تقاضای بخشش همان چیزی است که قلب آنها را لمس میکند و رنگ و بوی اخلاص و صداقت دارد.
آنچه من فهمیدهام این است که وقتی زوجها یاد میگیرند چطور با روشی که برای فرد مقابل معنادار است از او عذرخواهی نمایند آنگاه خیلی راحتتر میبخشند. وقتی شما برای عذرخواهی در تلاش هستید ، آنچه بیشتر مردم میخواهند بدانند این است«آیا تو صادق و خالص هستی ؟» با وجود این آنها صداقت و خلوص شما را طبق این معیار میسنجند که آیا آنچه را که به آنها میگویید یک عذرخواهی خالصانه هست یا خیر. این بدین معناست که شما باید یاد بگیرید به نحوی عذرخواهی کنید که با زبان عذرخواهی اصلی آنها مطابقت داشته باشد. هنگامی که شما این کار را انجام دهید آنها هم خلوص واقعی شما را احساس میکنند.
امید سخاوت کارشناس مشاوره و راهنمایی
مرکز مشاوره رهبان