نقش های زوجین در زندگی مشترک

کاش می دانستم چمن ها خود به خود کوتاه نمی شوند؟

سردرگم در مورد نقش ها یکی از تنش زا ترین جنبه های زندگی زناشویی معاصر است. در نسل های گذشته که شوهر تامین کننده  و همسر خانه دار بود، سردرگمی در مورد این امر وجود داشت که چه کسی چه کاری را انجام دهد.

با وجود این، در جهان امروز در حالی که تمام زنان جوان هم شاغل هستند، از شوهرانشان انتظار دارند که در امور گفتگو نکنید و به توافق نرسید که چه کسی چه کاری را انجام دهد، آنگاه این امر به یک منبع جدی اختلاف در ماه های اولیه ی زندگی زناشویی مبدل می شود.

هنگامی که  شما در مورد نقش های زندگی زناشویی گفتگو میکنید، چندین عامل تأثیر گذار می شود. اول، هر دوی شما با الگوهای متفاوتی رشد کرده اید. زن جوانی گفت: «پدر من همیشه هر صبح جمعه قبل از شستن ماشین، خانه را جارو برقی می کشید. حالا، شوهر من انتظار دارد كه من خانه را جارو برقی بکشم و از من می خواهد تا ماشین را به کارواش اتوماتیک ببرم. نمی توانم باور كنم كه با چنین مرد تنبلی ازدواج کرده ام.»

شوهرش گفت: «مادر من، خانه را جارو برقی می کشید. هرگز به ذهنم هم نمی رسید كه همسرم از من انتظار داشته باشد، اين کار را انجام دهم و همین طور در مورد ماشین، اين امر به بازدهی مربوط می شود.» چرا باید هر جمعه دو ساعت از وقت خود را صرف شستن ماشین كنم در حالی كه می توانم آن را به کارواش اتوماتیک ببرم و با ۸۰۰ هزار تومان در عرض 3 دقیقه آن را بشویم؟ ما در خانواده ی مان هیچ وقت ماشین نمی شستیم.

هر سه ماه یک بار دو میلیون تومان می پرداختیم و ماشین را به طور کامل می شستیم. من نمی دانم چرا اين مسئله تا اين حد برای او اهمیت دارد.» اين امر برای خانم اهمیت داشت، چون در ذهن او شوهرش مرد مسئولیت پذیری نبود. انتظارات زن هیچ معنایی برای شوهرش نداشت چون در خانواده ای كه او بزرگ شده بود، الگوی متفاوتی داشت.

يكی از تمرینات یادگیری كه من در مشاوره های پیش از ازدواج انجام داده ام، اين است كه به خانم می گویم فهرستی از تمام كارهايی تهیه كند كه پدرش در منزل انجام می داده است و نیز تمام مسئولیت هايی كه مادرش پذیرفته است. از مرد جوان نیز می خواهم كه همین کار را انجام دهد.

هنگامی كه فهرست ها آماده شدند، ما آنها را بررسی می کنیم تا ببینیم كه کدام یک از آنها مشابه و کدام یک از آنها از یکدیگر متفاوت است. سپس از زوج می خواهم تا یک گفتگوی طولانی در اين مورد داشته باشند كه آنها انتظار دارند زندگی زناشويی شان تا چه حد شبیه و یا متفاوت از الگوی والدین‌شان باشد. نادیده گرفتن و یا رد تأثیر الگوهای والدين بر روی انتظارات شما نشانه ای از بی تجربگی است.

زوج کامل صراحتاً و صادقانه انتظارات خود را با یکدیگر در میان می گذارند و هنگامی كه نظراتشان با یکدیگر متفاوت است، قبل از ازدواج، در مورد توافق نامه ای در مورد نقش های زندگی زناشويی با یکدیگر گفتگو می کنند.

اين عقاید از کجا می آیند؟

تأثیر ثانویه بر دریافت شما از نقش های زندگی زناشويی، فلسفه ی شخصی خودتان در مورد مرد بودن و زن بودن است. فلسفه ی شما به اين سؤال پاسخ می دهد كه: «در روابط زناشويی مرد چه كاری انجام می دهد و زن چه كاری انجام می دهد؟» پاسخ شما به اين سؤال به میزان بسیار  زيادی تحت تأثیر تجربه تحصیلی تان می باشد.

به عنوان مثال، اگر خانم در دانشگاهی تحصیل نموده كه در معرض عقاید استادان ثابت قدم و مصمم فمنیست قرار داشته است، پس احتمال می رود كه او هم عقاید بسیار جدی در اين مورد داشته باشد كه زنان در زندگی زناشويی چه كارهايی را انجام می دهند و چه كارهايی را انجام نمی دهند. از طرف دیگر، اگر او در یک دانشکده ی مذهبی سنت گرا حضور داشته است، چه بسا نظرات بسیار متفاوتی در مورد نقش زن در زندگی زناشويی داشته باشد.

تحصیلات و عقاید مذهبی آقا نیز به میزان بسیار زيادی بر روی فلسفه ی  او در مورد نقش زن و مرد در زندگی زناشويی تأثیر می گذارد. نادیده گرفتن اين فلسفه های قوی یا تصور اين امر كه عشق اين تأثیرات را نادیده خواهد گرفت، امری حماقت آمیز است.

اگر شما نتوانید در مورد اين تفاوت ها قبل از ازدواج با یکدیگر مذاکره كنيد، آنها می توانند تا حد زيادی جلوی توانایی شما را برای ایجاد نفاق نظر در زندگی زناشوئی بگیرند. اگر مرد اجازه نمی دهد كه دوستانش بدانند او ظرف می شوید، چون از اين کار شرمنده می شود و زن احساس می كند كه شستن ظرف ها نشانه ی مردانگی است.

بنابراین شستن ظرف ها تبدیل به یک تنش احساسی، در روابط میان آنها خواهد شد. اگر زن مطمئناً احساس می كند كه یک زن نباید تمام پخت و پز را انجام دهد و از طرف دیگر مرد هیچ گونه تجربه ای در پخت و پز ندارد، آنها باید قبل از ازدواج در اين مورد گفتگو کنند و بر سر آن به توافق برسند.

یا زن می تواند عقيده اش را تغییر دهد یا مرد می تواند در یک کلاس آشپزی در کالج محلی منطقه ثبت نام كند و یک دوره آشپزی را بگذراند. فلسفه ی شما از مرد بودن و زن بودن تأثیر بسیار زيادی بر انتظارات شما از نقش های زناشويی دارد.

هر یک از شما در چه كاری تبحر دارید؟

در اینجا به سراغ سومین عاملی می رویم كه بر روی اين عقيده ی شما تأثیر می گذارد كه چه كسی باید چه كاری انجام دهد، و اين یک واقعیت است كه هر دوی شما مهارت های مختلفی دارید. در مورد تهیه غذا، شايد يكی از شما در خرید بهترین مواد غذایی مهارت داشته باشید در حالی كه طرف مقابلتان صرفاً می تواند مواد غذایی مورد نیاز برای تهیه غذا را خریداری نماید.

شايد يكی از شما در پختن مهارت داشته باشد در حالی كه ديگری در کباب کردن استاد است. يكی از شما می داند كه چگونه اثاثیه را گردگیری كند و ديگری گرد و غبار را نمی بیند.

يكی از شما می داند كه چه طور بوته زار را تزیین كند و حیاط را منظره سازی نماید و ديگری در اين مورد هیچ چيزی نداند. يكی در كامپیوتر نابغه است و ديگری فقط می داند كه چه طور ایمیل بفرستد. نیازی نیست كه مهارت های ما مثل هم باشد، اما اين امر حائز اهمیت است كه اين توانایی های متفاوت را تشخیص دهیم و به دنبال اين باشیم كه از آنها در جهت فایده رساندن به رابطه ی خود استفاده نماییم.

در یک تیم فوتبال همه ی یازده بازیکن هدف یکسانی دارند، اما همه شان نمی توانند در یک پست بازی کنند. مربی در پی اين است تا بازیکنان را در پست هايی قرار دهد كه فکر می كند آنها برای بازی در آن پست بهترین آمادگی را دارند. اين اصل می تواند در تعیین نقش های زناشويی نیز مؤثر باشد.

چيزهايی كه دوست دارید و چيزهايی كه دوست ندارید

چهارمین عامل برای توافق کردن بر سر اين امر كه چه كسی چه كاری را انجام دهد اين واقعیت ساده است كه هر یک از شما چيزهايی را دوست دارد و چيزهايی را دوست ندارد. شايد تنظیم دخل و خرج و حساب اموال را داشتن برای خانم لذت بخش باشد، در حالی كه برای آقا یک کار دشوار است.

هر دوی آنها مهارت جمع و تفریق کردن و نگه داشتن حساب ها را دارند اما يكی از آنها دوست دارد اين کار را انجام دهد و ديگری دوست ندارد. جارو برقی کشیدن برای آقا یک کار نشاط آور باشد در حالیکه برای خانم یک کار سخت است.

شايد پرداخت صورتحساب های ماهانه برای خانم لذت بخش باشد در حالیکه برای آقا واقعا غیر قابل تحمل است. حصول اطمینان از اين امر كه ما علایق و بیزاری های یکدیگر را می شناسیم گامی مهم در روند تصمیم گيری برای نقش های زندگی زناشويی می باشد.

مطلوب اين است كه هر یک از شما كارهايی را انجام دهید كه به آنها علاقه دارید اما اگر هیچ یک از شما از انجام كاری لذت نمی برید واضح است كه يكی از شما باید مسئولیت آن را كه ضرورتاً هم رضایت بخش نیست برعهده بگیرد.

با وجود اين در نظر گرفتن علایق و بیزاری های یکدیگر باید بخشی از روند تصمیم گيری در اين مورد باشد كه چه كسی چه كاری را انجام خواهد داد.

یک تمرین عملی

حال می خواهم به شما یک تمرین عملی بدهم كه کمکتان می كند تا نه تنها در اين رابطه تصمیم بگیرید كه چه كسی توالت را تمیز می كند بلکه چه كسی تمام کارهای ضروری دیگر را انجام می دهد. اگر شما به طور جدی در صدد ازدواج هستید فهرستی از تمام چيزهايی كه به ذهنتان می آید تهیه كنيد كه می بایست برای اداره کارهای منزل انجام شود.

حتماً کارهای مربوط به وسایل نقلیه، چه كسی مواد غذایی می خرد و غذا آماده می كند، لباس شستن و جارو برقی كشیدن را نیز در فهرست خود بیاورید. از نامزد خود نیز بخواهید تا فهرستی مشابه تهیه نماید. سپس هر دو فهرست را کنار هم قرار دهید و یک فهرست اصلی تهیه نمایید كه تمام موارد موجود در هر دو فهرست در آن موجود باشد.

دو رونوشت از اين فهرست تهیه كنيد و تکی تکی و جدا از هم اين فهرست را مطالعه كنيد و حرف اول اسم خود را کنار مواردی بگذارید كه فکر می كنيد مسئولیت آنها را بپذیرید. اگر فکر می كنيد كه كاری باید با مسئولیت مشترک انجام پذیرد، حروف اول اسم هر دوتایتان را در نار آن قرار دهید، اما زیر اسمی كه فکر می كنيد باید مسئولیت اصلی را داشته باشد خط بکشید.

هنگامی كه اين کار را تمام کردید، بعد از ظهری را به اين امر اختصاص دهید تا بر روی پاسخ های خود کار كنيد و ببینید كه در چه مواردی موافق و در چه مواردی مخالف مسئولیت اصلی آن كاری هستید كه بر عهده يكی از طرفین قرار می گیرد. موردی كه نسبت به آن مخالف هستید نیازمند مذاکره است. دلایل خود را برای انتخابی كه کرده اید با یکدیگر در میان بگذارید.

تا جايی كه می توانيد در مورد دلایلتان برای تصمیم گيری خود صحیح و صادق باشید. پس از اين كه با همدلی به حرف های یکدیگر گوش دادید در پی ایجاد توافقی بر سر اين امر باشید كه چه كسی اين مسئولیت را خواهد پذیرفت. (اگر نمی توانيد قبل از ازدواج در مورد اين موضوع به توافق برسید، پس چه چیز باعث می شود، فکر كنيد كه پس از ازدواج می توانيد به توافق برسید؟)

انجام اين تکلیف به اين معنا نیست كه شما تا آخر عمر خود در انجام اين مسئولیت ها حبس شده اید. شش ماه پس از ازدواج شايد بخواهید در مورد بعضی از اين چیزها دوباره مذاکره نمایید. اما معنای اين امر آن است كه شما با درک بهتری از انتظارات یکدیگر وارد زندگی زناشويی می شوید.

تکمیل اين تمرین و موافقت بر سر اين امر كه چه كسی چه كاری را انجام دهد از بروز بسياری از اختلافات جلوگیری می كند و باعث می شود كه زندگی برای هر دوی شما جریان دوستانه تر و هماهنگ تری داشته باشد.

امید سخاوت روانشناس سلامت

مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان