آشنایی با زوال عقل، از نوع آلزایمر، علل و راههای درمان

آشنایی با زوال عقل از نوع آلزایمر

از بین تمام بیماران مبتلا به زوال عقل (دمانس) 50 تا 60 درصد دچار زوال عقل نوع آلزایمر هستند که شایع ترین نوع زوال عقل محسوب می شود. حدود 5 درصد همه ی افرادی که به سن 65 سالگی می رسند مبتلا به زوال عقل نوع آلزایمر هستند و این میزان در سنین 85 سالگی و بالاتر به 15 تا 25 درصد می رسد. شیوع زوال عقل نوع آلزایمر در زنها شایعتر از مردان است. بیماران مبتلا به این نوع زوال عقل بیش از 50 درصد تخت های آسایشگاه سالمندان را اشغال می کنند.

زوال عقل نوع آلزایمر شروع تدریجی داشته و سیری پیشرونده دارد. میزان بقای متوسط افراد مبتلا به زوال عقل نوع آلزایمر تقریبا 8 سال است (که محدوده ی آن 1 تا 20 سال است). تشخیص بر پایه شرح حال بیمار و معاینه وضعیت روانی انجام می گیرد. فنون تصویرسازی مغزی نیز ممکن است مفید باشد. مشخصه زوال عقل نوع آلزایمر شروع تدریجی و افت پیشرونده کارکردهای شناختی است. حافظه مختل می شود و حداقل یکی از موارد زیر وجود دارد:

• زبان پریشی
• کردار پریشی
• نشناسی
• اختلال در عملکرد اجرایی

عموما به ترتیب کارکرد حافظه، زبان و در نهایت اعمال دیداری- فضایی مختل می شود. در ابتدا بیمار ممکن است در یادگیری و یادآوری اطلاعات جدید دچار اشکال باشد، بعد اختلال در نام بردن و بعد از آن ناتوانی برای کپی کردن اشکال ظهور پیدا می کند. تشخیص زوال عقل نوع آلزایمر در مراحل اولیه به دلیل طبیعی بودن بهره هوشی بیمار ممکن است دشوار  باشد.

تغییرات شخصیتی نظیر افسردگی، وسواس فکری و سوء ظن ممکن است روی دهد. حملات خشم شایع است و خطر اعمال خشن وجود دارد. اختلال جهت یابی منجر به ویلانی و سرگردانی می شود، بیمار ممکن است دور از خانه خود و در یک حالت گیجی پیدا شود. از دست دادن قوه ابتکار شایع است. نقائص عصبی نظیر اختلال راه رفتن، زبان پریشی، کردارپریشی و نشناسی در اواخر بیماری پدید می آیند.

علت بیماری آلزایمر:

علت بیماری آلزایمر معلوم نیست، هر چند مطالعات آسیب شناسی اعصاب و بیوشیمیایی در کالبد شکافی ها کاهش انتخابی نورون های کولینرژیک را نشان داده است. تغییرات ساختمانی و عملکردی روی می دهد. یافته های تشریحی آشکار عبارتند از کاهش حجم شکنج ها در لوب های پیشانی و گیجگاهی همراه با سلامت نسبی قشر حسی و حرکتی اولیه.

تغییرات مشخص میکروسکوپی مشتمل است بر پلاک های پیری و کلافه های نوروفیبریلر که از پروتئین تائو مشتق می شوند. وقفه فسفوریلاسیون غیر عادی پروتئین های تائو به عنوان یک نوع مداخله درمانی احتمالی در درمان زوال عقل نوع آلزایمر تحت بررسی است.

درمان زوال عقل:

زوال عقل نوع آلزایمر درمان قطعی یا روش پیشگیری خاصی ندارد. درمان تسکینی بوده و شامل تغذیه مناسب، ورزش و نظارت بر فعالیت های روزانه است. داروها برای کنترل سراسیمگی و آشفتگی های رفتاری مفید است. پروپرانول، پیندولول، بوسپیرون و والپرات همگی در کاهش سراسیمگی و پرخاشگری مفید گزارش شده اند. هالوپریدول و سایر مهارکننده های قوی دوپامین ممکن است در کنترل آشفتگی های رفتاری حاد مورد استفاده قرار گیرند. قوای شناختی و عملکردی برخی بیماران مبتلا به زوال عقل نوع آلزایمر تحت درمان با تاکرین یا دونپزیل بهبود یافته است. گزارشات اخیر در مورد تجویز ویتامین E به منظور کند کردن پیشرفت زوال عقل امیدوار کننده بوده است. داروهایی نظیر ممانتین که نورون ها را در مقابل تحریک مفرط گلوتامات محافظت می کنند تحت بررسی هستند.

زوال عقل عروقی:

زوال عقل عروقی از نظر شیوع در بین انواع مختلف زوال عقل رتبه ی دوم را دارد. مشخصه  ی آن همان نقائص شناختی زوال  عقل نوع آلزایمر است، اما علاوه بر آن این نوع زوال عقل با علایم و نشانه های عصبی موضعی نظیر تشدید رفلکس تاندون های عمقی، پاسخ اکستانسور کف پا، فلج پسودوبولبر، ناهنجاری های راه رفتن و ضعف یکی از اندامها همراه است. شروع زوال عقل عروقی در مقایسه با نوع آلزایمر ناگهانی بوده و سیر تخریبی آن گام به گام است. با کاهش عوامل خطرساز نظیر: فشار خون، دیابت، سیگار کشیدن و آریتمی ها می توان از زوال عقل عروقی پیشگیری کرد. تشخیص با MRI و سنجش جریان خون مغزی تایید می شود.

زوال عقل ناشی از بیماری پیک:

بیماری پیک زوال عقلی ایجاد می کند که به آرامی پیشرفت می کند و با ضایعات موضعی قشر مغز بخصوص در لوب پیشانی همراه است که ایجاد زبان پریشی، کردار پریشی و نشناسی می کند. بیماری 2 تا 10 سال و بطور متوسط 5 سال طول می کشد. از لحاظ بالینی افتراق بیماری پیک از بیماری آلزایمر مشکل است. اما در کالبد شکافی انکلوزیون های درون سلولی در مغز دیده می شود که اجسام پیک نامیده می شود و با کلافه های نوروفیبریلر زوال عقل آلزایمر متفاوت است. بیماری پیک از زوال عقل آلزایمر نادرتر بوده و درمانی هم ندارد. نام دیگر این بیماری زوال عقل پیشانی گیجگاهی است.

مهدیه رادپور کارشناس ارشد روانشناسی عمومی و مشاوره خانواده

مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان