تیک ها طبق تعریف انقباضات عضلانی تکراری و سریعی هستند که منجر به تولید حرکات یا اصواتی می شوند و فرد قدرت کنترل آنها را ندارد. کودکان و نوجوانان ممکن است به دنبال برخورد با محرکی خاص یا در پاسخ به یک میل درونی قوی رفتارهای تیک را بروز دهند. اختلالات تیک گروهی از اختلالات عصبی روانی هستند که عموماً در دوران کودکی یا نوجوانی شروع می شوند و ممکن است در طول زمان ثابت باشند و یا به طور متناوب دچار تشدید و تخفیف شوند. هر چند تیک ها ارادی نیستند اما در بعضی افراد برای دوره های زمانی معینی سرکوب می شوند. چندین اختلال تیک مزمن حرکتی یا صوتی، اختلال تیک گذرا و اختلال تیک را میتوان نام برد. با این تیک ها هدف خاصی را دنبال نمی کنند، اغلب شامل تحرکاتی هستند که در حرکات ارادی به کار می روند.
تیک های حرکتی و صوتی به دو دسته ساده و پیچیده تقسیم بندی می شوند. تیک های حرکتی ساده از انقباضات سریع و تکراری گروه های عضلانی دارای عمل مشابه تشکیل یافته اند (مانند چشمک زدن، حرکت دادن ناگهانی گردن، بالا انداختن شانه ها و شکلک در آوردن). تیک های صوتی ساده شایع عبارتند از: سرفه کردن، صاف کردن گلو، غرغر کردن، بالا کشیدن بینی، فین کردن و عوعو کردن. به نظر می رسد تیک های حرکتی پیچیده هدف دار و تشریفاتی تر از تیک های حرکتی ساده هستند. تیک های حرکتی پیچیده شایع عبارتند از: رفتارهای نظافتی، بوییدن اشیا، جهش، رفتارهای لمسی، پژواک کرداری (تقلید رفتار مشاهده شده)، حرکات زشت و ناشایست (نشان دادن ادا و اطوار زننده).تیک های صوتی پیچیده شامل موارد زیر است: تکرار کلمات یا عبارات خارج از موضوع، بددهنی (استفاده از کلمات یا عبارات مستهجن) و پژواک کلام (تکرار واژه های آخر طرف مقابل).
برخی افراد مبتلا به اختلال تیک می توانند تیک های خود را برای چند دقیقه تا چند ساعت سرکوب کنند، ولی برخی دیگر به خصوص بچه های کوچکتر یا از وجود تیک خود آگاهی ندارند و یا آن را غیر قابل مقاومت می یابند. تیک ها ممکن است در حالت خواب، آرمیدگی و فعالیت تخفیف یابد. تیک ها غالباً اما نه همیشه در هنگام خواب ازبین می رود.
سن متوسط شروع تیک ها ۷ سالگی است، ولی ممکن است حتی در ۲ سالگی نیز آغاز شود. شروع باید پیش از سن ۱۸ سالگی باشد.
تیک های اولیه در ناحیه صورت و گردن است. با گذشت زمان تیک ها به قسمت های پایین تر بدن نیز گسترش می یابند. شایعترین انواع تیک های توصیف شده عبارتند از: ۱) تیک های ناحیه سر و صورت ۲) تیک های ناحیه دست ها و بازوها ۳) تیک های ناحیه تنه و اندام تحتانی و ۴) تیک های دستگاه تنفسی و گوارشی. در این نواحی تیک ها خود را به صورت زیر نشان می دهد: شکلک در آوردن، چین دادن به پیشانی، بالا بردن ابروها، چشمک زدن، پلک زدن، در هم کشیدن بینی، غنچه کردن دهان، نشان دادن دندانها، گاز گرفتن لب ها و سایر قسمت های بدن، بیرون آوردن زبان، جلو آوردن فک تحتانی، تکان دادن سر به پایین یا طرفین، نگاه کردن از گوشه ی چشم، چرخش سر، حرکات پرتابی دست و بازوها، کشیدن انگشتان، پیچاندن انگشتان، مشت کردن دست، بالا انداختن شانه ها، تکان دادن پا، زانو یا انگشت پا، حرکات ویژه در راه رفتن، پیچش دادن به بدن، درجا پریدن، سکسکه آه کشیدن، خمیازه کشیدن، بالا کشیدن بینی، فوت کردن، تنفس با آب و تاب با آروغ زدن، ایجاد صدای مکش یا ملچ ملچ لب ها و صاف کردن گلو.
درمان
اولین گام در تعیین مناسب ترین شیوه درمانی اختلالات تیک بررسی کارکرد کلی کودک یا نوجوان است. خانواده، معلمین و همسالان گاهی تیک ها را اشتباهی به عنوان رفتارهای هدفمند تفسیر می کنند و زمانی کودک به عنوان ابتلا به یک مشکل رفتاری تحت درمان قرار گیرد که واقعا حرکات مزبور به صورتی غیر ارادی بروز کنند. درمان باید با آموزش جامع خانواده شروع شود به طوری که کودک مبتلا ندانسته به خاطر رفتارهای تیک تنبیه نشود. خانواده همچنین بایستی با سیر تشدید و تخفیف متناوب بسیاری از اختلالات تیک آشنا شوند. در موارد شدید کودکان مبتلا از سوی همسالانشان طرد می شوند و بر اثر ماهیت مخرب تیک ها کارکرد تحصیلی کودک مختل میشود.
مداخلات دارویی در سرکوب تیک تا حدودی موثر هستند و از مداخلات رفتاری مثل فنون وارونه سازی عادت استفاده می شود تا کودکان و نوجوانان مبتلا از تیک ها خودآگاهی بیشتری پیدا کنند و حرکات ارادی را شروع کنند که تیک ها را جبران کند. به طور کلی درمانهای رفتاری بیشتر در درمان اختلالات تیک صوتی یا حرکتی مزمن و گذار موثرند. فنون رفتاری از جمله آرام سازی ممکن است در کاهش استرس هایی مفید باشد. فنون رفتاری و دارو درمانی اثرات بسیار مفیدی دارند.
