رابطه ناباروری و استرس چیست؟

رابطه ناباروری و استرس چیست؟

ناباروری به عدم توانایی باروری زوج پس از یک سال مقاربت بدون استفاده از وسایل جلوگیری از حاملگی اطلاق می شود. در ایالات متحده حدود 15 درصد زوجهای متاهل نمی توانند بچه دار شوند. تا همین اواخر وقتی زوج صاحب بچه نمی شد زنان شرزنش می شدند و احساس گناه، افسردگی و بی کفایتی اغلب همراه با ادراک واقعیت عقیمی بروز می کرد.

امروزه 40 درصد موارد را ناشی از اختلالات زن، 40 درصد موارد را مربوط به مردان و 20 درصد موارد را ناشی از اختلالات زن و مرد می دانند. آزمایشهای بررسی ناباروری معمولا علت اختصاصی را آشکار می کند، با این حال در 10 تا 20 درصد موارد هیچ علت قابل شناسایی یافت نمی شود.

علل طبی شایع ناباروری عبارتند از:

تخمک گذاری نامنظم، آندومتریوز، اختلال اسپرماتوژنز و آسیب لوله های فالوپ. در روشهای فعلی اخذ شرح حال کاملی از مسایل جنسی زوج از جمله دفعات مقاربت، کژکاری نعوظی یا انزالی و وضعیت مقاربت توصیه می شود. اغلب احتمال آبستنی فقط به این دلیل کاهش می یابد که زن بلافاصله پس از مقاربت برای ادرار، شستشو یا دوش بلند می شود.

هم چنین مقاربت در حالی که زن در موقعیت فوقانی قرار دارد کمتر منجر به حاملگی می شود زیرا در این حالت احتمال باقی ماندن منی در رحم کمتر است. تمامی این عوامل بایستی مدنظر قرار گیرد.

ناباروری ممکن است سبب استرس روانشناختی شدیدی در یک یا هر دو شریک زندگی شود. این افراد ممکن است احساس کنند که ناقص یا نامطبوع هستند و دچار افت عزت نفس و افسردگی شوند. زوج باید با ضربه خودشیفتگی به حس زنانگی یا مردانگی خود مدارا کنند. سرزنش خویشتن احتمال مشکلات روانشناختی را افزایش می دهد.

در صورتی که زن مسن باشد و پیش از این فرزند بیولوژیک نداشته باشد خطر ناراحتی روانشناختی افزایش می یابد، البته این امر در مورد مردان صادق نیست. شریک نابارور ممکن است از اینکه همسرش او را ترک کند بترسد و یا احساس کند همسرش از ماندن در رابطه زناشویی ناراحت است.

آماری در مورد ناباروری به عنوان عامل زمینه ساز طلاق در دست نیست، اما ناباروری در بروز طلاق نقش دارد. وقتی یکی از زوجین (معمولا زن) فرزندخواندگی را به عنوان راه جایگزین انتخاب می کند اما طرف مقابل (معمولا مرد) مایل به انجام آن نیست، طلاق ممکن است روی دهد. به همین ترتیب اگر یکی از زوجین یا هر دوی آنها مایل به بهره گیری از فنون کمکی تولید مثل نباشد ممکن است ازدواج از هم بپاشد.

ارزیابی روانپزشکی زوج ممکن است ضروری باشد. ناسازگاری زناشویی یا تعارضات هیجانی در مورد صمیمیت، روابط جنسی یا نقشهای پدر و مادری ممکن است مستقیما بر کارکرد غدد درون ریز و فرآیندهای فیزیولوژیکی نظیر نعوظ، انزال و تخمک گذاری تاثیر بگذارد. با این حال شواهدی مبنی بر وجود رابطه سببی بین استرس و ناباروری وجود ندارد.

استرس ناباروری در زوجی که قصد بچه دار شدن دارند خود سبب آشفتگی های هیجانی می شود. در مواردی که تعارض های قبلی منجر به مشکلات هویت، عزت نفس، و احساس گناه شده است، این آشفتگی ها ممکن است شدید باشد و به صورتهای زیر تظاهر کند: پسرفت، وابستگر شدید به پزشک، همسر یا والدین، عصبانیت فراگیر، رفتار تکانشی یا افسردگی.

در صورت تجویز هورمون درمانی برای درمان ناباروری مشکل پیچیده تر می شود. زیرا این نوع درمان ممکن است در برخی بیماران افسردگی را به طور موقت تشدید کند.

داروهایی که برای درمان اختلالات تخمک گذاری یا تحریک مفرط تخمدان به کار می روند ممکن است سبب تغییر خلق و شناخت شوند. درمان ناباروری خود به دلیل عدم قطعیت و ایجاد توقع ممکن است سبب استرس و اضطراب شود.

با این حال اکثر داروها سبب تغییر سطح استرادیول و پروژسترون شده و نوسانات هورمونی حاصله در افراد حساس آغازگر بی ثباتی خلق هستند. داروهایی نظیر کلومیفن، دانازول و بروموکریپتین ممکن است مستقیما بر روی مغز تاثیر بگذارند.

در صورت مصرف داروهای مزبور، بایستی به جای تجویز داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی حمایت روانشناختی از بیمار به عمل آید.

افرادی که دچار مشکلات باروری هستند ممکن است حالت شوک، ناباروری، و حس عمومی درماندگی را تجربه کنند و اشتغال ذهنی قابل فهمی در مورد این مشکل پیدا کنند. شرکت در بررسی تشخیصی ناباروری و تبحر پیدا کردن  در مورد ناباروی ممکن است دفاع سازنده ای در برابر احساسات بی کفایتی و تحقیر و گاهی جنبه های منفی بررسی تشخیصی باشد.

نگرانی در مورد جذابیت و جاذبه جنسی شایع است. زوج ممکن است احساس زشتی یا ناتوانی جنسی کند و دوره های کژکاری جنسی و از بین رفتن میل جنسی گزارش شده است.

درمان ناباروری پرهزینه و مستلزم صرف وقت و انرژی است. هم زن و هم مرد ممکن است بر اثر پیچیدگی، هزینه، تهاجمی بودن روشها و عدم قطعیت مداخله طبی از پای درآیند.

از بین رفتن حریم خصوصی و فقدان صمیمیت به خصوص در مواردی که زن و شوهر به طرق متفاوتی نسبت به چالش های مربوطه واکنش نشان می دهند ممکن است سازگاری زناشویی را تهدید کند.

افراد مجردی که از ناباروری خود آگاهند ممکن است به دلیل ترس از طرد شدن پس ز برملا شدن نقصشان از روابط پرهیز کنند. افراد نابارور ممکن است در روابط بزرگسالی با والدین خود دچار مشکلات خاصی باشند.

همانند سازی و تساوی که از تجربه مشترک پدری و مادری حاصل می شود ممکن است جای خود را به ذخایر درونی و سایر جنبه های مولد زندگی بدهد.

در این قسمت لازم است تعریف مختصری از استرس داشته باشیم

استرس واکنشی فیزیولوژیک و روانی است که در موقعیت های چالش برانگیز یا تهدید آمیز ایجاد می شود. این واکنش ممکن است به هر دلیلی بروز پیدا کند مخصوصاً مشکلات بیرونی مثل مشکلات اقتصادی یا روابط اجتماعی و خانوادگی باشد یا منشا درونی مثل انتظارات فردی و فشارهای روانی باشد. 

برای اینکه زوجهای نابارور بتوانند احساسهای خود را ابراز کنند و فرایند سوگواری را برای فقدان کارکردهای زیستی و فرزندانی که نمی توانند داشته باشند از سر بگذرانند، ممکن است به مداخله تخصصی نیاز داشته باشند.

زوجهایی که نابارور می مانند باید با یک فقدان واقعی کنار بیایند. در زوجهایی که تصمیم می گیرند والد شدن را دنبال نکنند ممکن است حس عشق مجدد و از خودگذشتگی ظهور کند و این افراد هویت جدیدی به عنوان یک زوج پیدا می کنند. برخی نیز برای جستجوی گزینه های تلقیح منی شوهر یا افراد دهنده، کاشت آزمایشگاهی و فرزندخواندگی نیاز به کمک دارند.   

بنابراین افرادی که با مشکلات ناباروری مواجه هستند روش های کنترل استرس و مشاوره روان شناختی تخصصی پیشنهاد می شود.

تکنیک های آرام سازی ذهن و بدن 

• مدیتیشن: پژوهش ها نشان داده اند تمرینات مدیتیشن و ذهن آگاهی بسیار مفید است و باعث کاهش کورتیزول می شود.
• تنفس عمیق: تمرینات ریلکسیشن باعث کاهش فوری استرس و افزایش احساس آرامش می شود. 
• یوگا: تمرینات یوگا نیز به عنوان مکملی موثر در کاهش استرس، بهبود گردش خون و تعادل هورمونی شناخته شده است. 

و همچنین پیشنهاد می شود روش های دیگر کاهش استرس استفاده کنید مانند: سرگرمی های متفاوتی داشته باشید و خلاقیت به خرج دهید، در مورد ناباروری و مسئله ی بوجود آمده اطلاعات خود را بالا ببرید و با پزشک متخصص خود در ارتباط باشید، از فرآیند درمان آگاهی داشته باشید اما به صورت وسواس گونه به آن نگاه نکنید، از جلسات مشاوره و روان درمانی کمک بگیرید، به ارزش های دیگر زندگی تان توجه داشته باشید، باورهای غلط خود را کاهش دهید و نکته ی بسیار مهم با توجه به توضیحات لازم در مور ناباروری و داروهای مورد استفاده حتماً شریک زندگی خود را در جریان مصرف داروها قرار دهید و از همسرتان هم بخواهید تا محیط امن و آرامی را برایتان فراهم کند. 

مهدیه رادپور کارشناس ارشد روانشناسی عمومی 

کاپلان و سادوک (خلاصه روانپزشکی علوم رفتاری/روانپزشکی بالینی)