اختلالات روانی سالمندان
برنامه همه گیر شناسی منطقه تحت پوشش (ECA) وابسته به موسسه ملی بهداشت روانی نشان داد که شایع ترین اختلالات روانی در سالمندان عبارتند از: اختلالات افسردگی، اختلالات شناختی، انواع هراس(phobia) و اختلالات مصرف الکل، خطر خودکشی و نشانه های روانی ناشی از داروها در بیماران سالمند بالاست. بسیاری از اختلالات روانی سالمندی قابل پیشگیری، تخفیف و یا برگشت پذیر هستند.
در این بین علل برگشت پذیر دلیریوم و دمانس (زوال عقل) اهمیت خاصی دارند. اگر این اختلالات به موقع تشخیص داده نشده و درمان نشوند، ممکن است به حالت برگشت ناپذیری برسند که بستری بیمار را در موسسات خاص را ایجاب کند.
تعدادی عوامل خطرساز روانی_اجتماعی نیز سالمندان را نسبت به اختلالات روانی آسیب پذیر می سازند. این عوامل خطرساز عبارتند از: از دست دادن نقش های اجتماعی، از دست دادن خودمختاری، مرگ دوستان و بستگان، افت تندرستی، افزایش انزوا، محدودیت های مالی، و کاهش عملکرد شناختی.
بسیاری از داروها ممکن است در افراد مسن نشانه های روانی ایجاد کنند. این نشانه ها به علل زیر ایجاد می شوند.:
تغییرات وابسته به سن در جذب داروها، تجویز مقادیر بالای دارو، عدم رعایت دستورات از سوی بیمار، مصرف مقادیر زیاد دارو توسط بیمار، حساسیت به دارو و رژیم های دارویی متناقض که از سوی پزشکان مختلف تجویز شده است. تقریبا تمامی طیف اختلالات روانی ممکن است بر اثر مصرف داروها ایجاد شوند.
اختلالات نسیانی:
در بین افراد 65 ساله و مسن تر فقط آرتریت بیشتر از دمانس (زوال عقل) موجب ناتوانی است. زوال عقل عموما اختلال پیش رونده و برگشت ناپذیر قوای عقلانی است و شیوع آن با افزایش سن بیشتر می شود. در ایالات متحده حدود 5 درصد افراد بالاتر از 65 سال دچار زوال عقل شدید و 15 درصد مبتلا به زوال عقل خفیف هستند. تقریبا 20 درصد افراد بالای 80 سال زوال عقل شدید دارند. عوامل خطرساز شناخته شده برای زوال عقل عبارتند از: سن، سابقه ی خانوادگی و جنسیت مونث.
برعکس عقب ماندگی ذهنی، تخریب هوشی در زوال عقل با گذشت زمان پدید می آید یعنی کارکردهای روانی که قبلا کسب شده اند به تدریج از دست می روند. تغییرات مشخص زوال عقل، شناخت، حافظه، زبان و عملکردهای دیداری_فضایی را در بر میگیرد ولی آشفتگی های رفتاری نیز شایع است. آشفتگی های رفتاری شامل بی قراری، سرآسیمگی، ویلانی، خشم، خشونت، فریاد کشیدن، مهار گسستگی اجتماعی و جنسی، تکانش گری، اختلالات خواب و هذیان است. تقریبا 75 درصد موارد در سیر زوال عقل (دمانس) توهم و هذیان دیده می شود.
اختلالات زیادی ممکن است موجب تخریب شناختی شوند که از جمله می توان از صدمات مغزی، تومورهای مغز، سندروم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز)، الکل، داروها، عفونت ها، بیماری های ریوی مزمن و بیماری های التهابی نام برد. هر چند دمانس (زوال عقل) مربوط به پیری نوعا در نتیجه ی بیماری اضمحلالی اولیه دستگاه عصبی مرکزی و بیماری عروقی پدید می آید، عوامل بسیاری در تخریب شناختی نقش دارند، در سالمندان علل چند گانه زوال عقل شایغ است.
حدود 10 تا 15 درصد بیمارانی که نشانه های زوال عقل را بروز می دهند، دچار اختلالات بالقوه درمان پذیری هستند. این اختلالات درمان پذیر عبارتند از: اختلالات سیستمیک نظیر کم کاری تیروئید، کمبود ویتامین، مصرف نادرست داروها و اختلالات روانی اولیه به خصوص اختلالات افسردگی.
بیماری های دیگری که سالمندان با آن روبرو هستند شامل:
- زوال عقل نوع آلزایمر
- زوال عقل عروقی
- اختلالات افسردگی
- اختلال دو قطبی ا
- اسکیزوفرنی
- اختلال هذیان
- اختلالات اضطرابی
- اختلالات شبه جسمی
- اختلالات مصرف الکل و سایر موارد
- اختلالات خواب
- خظر خودکشی
و سایر اختلالات دوره سالمندی
- دوران سر
- سنکوب
- نقصان شنوایی
در مقالات بعدی به هر کدام از این اختلالات پرداخته خواهد شد.
اگر این مقاله برایتان مفید واقع شد برای دوستانتان ارسال کنید.
برگرفته از کتاب DSM
مهدیه رادپور کارشناس ارشد روانشناسی و مشاوره خانواده
مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان
