اختلال افسردگی در سالمندان
افسردگی یک چالش در سلامت روان است که باید برای درمان آن از انواه درمان های مختلف بهره برد. در دنیای امروزی بدلیل وجود داروهای بسیار مناسب روان پزشکی کار درمان با موفقیت بیشتری پیش می رود.
نشانه های افسردگی تقریبا در 15 درصد افراد سالمند جامعه و آسایشگاههای سالمندان وجود دارد. سن به تنهایی عامل خطرسازی برای پیدایش افسردگی نیست، ولی بیوگی و ابتلا به بیماری های طبی مزمن موجب آسیب پذیری فرد نسبت به اختلالات افسردگی می شود.
افسردگی دیر آغاز با میزان بالایی از عود همراه است. علایم و نشانه های شایع اختلالات افسردگی عبارتند از: کاهش انرژی و تمرکز، مشکلات خواب (بخصوص سحرخیزی و بیدار شدن های مکرر در طول خواب)، کاهش اشتها، کاهش وزن و شکایات بدنی، بدلیل تاکید زیاد افراد سالمند بر شکایات بدنی، ممکن است تظاهرات بالینی در بیماران سالمند با افراد جوان متفاوت باشد.
بیماران مسن بخصوص نسبت به دوره های افسردگی عمده با خصوصیات مالیخولیایی آسیب پذیرند که ویژگی های آن عبارتند از: افسردگی، خود بیمار انگاری، عزت نفس پایین، احساس بی ارزشی و تمایل به متهم کردن خود (بخصوص در مورد مسایل جنسی و گناهکاری) همراه با افکار پارانوئید و انتحاری.
اختلال شناختی در بیماران سالمند افسرده سندروم زوال عقل افسردگی (زوال عقل کاذب) نامیده می شود که به آسانی با زوال عقل واقعی اشتباه می شود. در زوال عقل واقعی، عملکرد هوشی معمولا ماهیت یکپارچه ای دارد و تخریب ثابت است، اما در زوال عقل کاذب نقائص توجه و تمرکز متغیر است.
در مقایسه با بیمارانی که زوال عقل واقعی دارند، در بیماران دچار زوال عقل کاذب احتمال اختلال زبان و افسانه بافی کم است و این بیماران در مواردی که مطمئن نیستند بیشتر با “نمیدانم” پاسخ می دهند و مشکلات حافظه آنها بیشتر محدود به یادآوری آزاد محدود است تا بازشناسی در آزمونهای یادآوری به کمک نشانه ها.
زوال عقل کاذب تقریبا در 15 درصد سالمندان افسرده دیده می شود و 25 تا 50 درصد بیماران دچار زوال عقل افسردگی دارند.
اختلال دو قطبی
اختلال دو قطبی معمولا در اواسط بزرگسالی شروع می شود، هر چند شیوع 1 درصد برای طول عمر همچنان ثابت باقی می ماند. آسیب پذیری نسبت به عود هم باقی می ماند، بطوری که بیمار با سابقه اختلال دوقطبی نوع یک ممکن است در سالمندی مجددا دچار دوره شیدایی شود.
در اکثر موارد دوره اول رفتار شیدایی پس از سن 65 سالگی باید بالینگر را به وجود علل عضوی یا فیزیولوژیک مثل عوارض جانبی داروها با شروع زوال عقل مشکوک سازد.
علایم و نشانه های شیدایی در افراد سالمند مشابه بالغین جوانتر است و شامل موارد زیر است: خلق بالا، منبسط یا تحریک پذیر، کاهش نیاز به خواب، حواس پرتی، تکانشگری، و اغلب افراط در مصرف الکل، رفتار خصمانه یا پارانوئید معمولا وجود دارد. تخریب شناختی، اختلال جهت یابی یا نوسان هشیاری باید بالینگر را به وجود علت عضوی مشکوک سازد.
لیتیوم همچنان درمان انتخابی شیدایی است، ولی تجویز آن در افراد سالمند به دلیل کاهش پالایش کلیوی و خطر مسمومیت باید با کنترل دقیقی صورت گیرد. آثار سمی برای اعصاب نیز در افراد سالمند شایعتر از جوانان است.
درمان افسردگی در سالمندان چگونه است؟
درمان افسردگی چه از نوع خفیف و چه از نوع پیشرفته قابل درمان است. هر زمانی به علایم افسردگی پی بردید باید به دنبال درمان آن باشید. گاهی اوقات درمان افسردگی همرا با داروهای روانپزشکی است و گاهی اوقات از چند روش درمانی کمک گرفته می شود مثل: روان درمانی – درمان شناختی رفتاری CBT – درمان متمرکز بر هیجان EFT و….
- تجویز دارو
- الکترو شوک درمانی
- تحریک مغناطیسی مغز (rTMS)
- روان درمانی
پیشگیری از افسردگی در سالمندان
پیشنهاد می شود برای پیشگیری از افسردگی فرد برنامه ی روزانه ی مشخصی داشته باشد و فردیت او حفظ شود. اگر در سبک زندگی فرد سالمند برنامه های نامشخص یا در کل هیچ برنامه ای وجود ندارد سبک زندگی اصلاح شود، کارهای جدیدی جایگزین شود.
فعالیت بدنی مناسب با شرایط فیزیکی فرد سالمند پیشنهاد می شود. قرار گرفتن در گروههای هم سن و سال، فرد سالمند عزت نفس خود را دوباره به دست می آورد و احساس مفید بودن به او برمیگردد، با دوستان و خانواده در ارتباط باشید، برنامه ی خواب خود را منظم کنید، فعالیت های لذت بخشی که تا بحال فرصتی برای انجام آن نداشتید را در اولویت قرار دهید ( مثل کلاسهای موسیقی، طراحی و…. ) . به طبیعت گردی بپردازید، ارتباطات اجتماعی و دوستانه خود را حفظ کنید.
اگر این مقاله برایتان مفید واقع شد برای دوستانتان ارسال کنید.
مهدیه رادپور کارشناس ارشد روانشناسی و مشاوره خانواده
مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان
