اختلال دیکته نویسی
خصوصیت اختلال دیکته ، نوشتاری عبارت است از:
مهارتهای نگارشی بسیار پائین تر از حد مورد انتظار با توجه به سن شخص، ظرفیت هوشی و آموزشی او که با آزمون های استاندارد شده سنجیده می شود. این اختلال در عملکرد تحصیلی فرد و امور روزمزۀ مستلزم نوشتن تداخل می کند.
اجزاء ناتوانی نوشتن عبارتند از:
- هجی کردن ضعیف
- اشتباه در دستور و نقطه گذاری
- دست خط بد.
اشتباهات هجی کردن اغلب خطاهای آوایی هستند. یعنی هجی کردن اشتباهی که شبیه هجی کردن صحیح به نظر می رسد. مثل: هجی کردن خاهر به جای خواهر یا مسولیت به جای مسئولیت و…
در گذشته دیدگاه این بود که کژنویسی (ضعف مهارتهای نگارشی) بدون وجود اختلال خواندن بروز نمی کند ولی امروزه مشخص شده که اختلال بیان نوشتاری می تواند به تنهایی بروز کند. اصطلاحاتی که در گذشته برای توصیف ناتوانی نوشتن به کار می رفت عبارت بود از: اختلال هجی کردن و کژخوانی هجی کردن. ناتوانی های نگارشی اغلب با سایر اختلالات یادگیری همراهند اما ممکن است دیرتر از آنها تشخیص داده شوند.
رایان پسر بچه 9 ساله ای بود که از سوی معلمش برای بررسی ضعف تحصیلی ارجاع شده بود. معلم به والدین وی گفته بود که رایان در کلاس درس رفتار مخربی ندارد، اما هیچ گاه دقیقاً نمی داند در کلاس چه می گذرد.
او اغلب اشتغال ذهنی داشت و یا در حال رویای روزانه بود. وقتی در کلاس صحبت می کرد اندیشه های خوبی داشت اما اکثر مواقع داوطلب پاسخگویی به سوالات شفاهی نمی شد. وقتی در کلاس تکالیف مکتوبی به او داده می شد، به سرعت و با عجله آنها را تمام می کرد و حتی هجی درست کلمات ساده را نمی توانست به یاد بیاورد.
داستانهایش بی معنی بود، زیرا اغلب افعال مهم، اسامی، چهره های اصلی یا بخشهای مهم طرح را جا می انداخت. معلم رایان می گفت که از رایان سرخورده شده است زیرا او نه تنها توجه نمی کند بلکه حتی پس از این که جایش را تغییر داده و به جلوی کلاس منتقل کرده است عملکرد تحصیلیش بهبود نیافته است.
رایان همواره در تکالیف نقاشی عملکرد خوبی داشت و آنها را به سرعت و به راحتی انجام می داد. آزمونهای هوش در مورد رایان انجام شد و یک روانپزشک کودک و نوجوان با وی مصاحبه بالینی روانپزشکی به عمل آورد. بهره هوشی رایان در مقیاس کلی در حد عالی و 122 بود. در مقیاس شفاعی 112 و در مقیاس عملکردی 128 بود.
آزمونهای زبان نوشتاری نشان داد که رایان نقایص چشمگیری در هجی کردن، نقطه گذاری و کاربرد قواعد دستوری دارد. تشخیص اختلال بیان نوشتاری (دیکته) گذاشته شد. مصاحبه روانپزشکی رایان نشان داد که او ملاکهای ADHD نوع بی توجهی را دارد.
رایان هر روز در مدرسه طی مدت معینی به برنامه تقویت نگارش ارجاع شد و به طور آزمایشی تحت درمان با یک داروی محرک قرار گرفت. توجه رایان در کلاس درس مختصری بهبود یافت و انگیزه بیشتری برای نگارش با دقت نشان می داد به خصوص وقتی نزد معلم تقویتی بود. با پرداختن به مشکلات رایان عزت نفس وی بهبود یافت.
امکان دارد اختلال دیکته نویسی با شکل های متفاوتی خود را نشان دهد:
- اختلال وارونه نویسی و قرینه نویسی
- جابجایی حروف
- جایگزین کردن حروف به جای همدیگر
- جا انداختن بخشی از حروف یا کلمات
- اختلال در نشانه ها
هر کدام از این موارد راهکار و روش درمان خود را دارد با مراجعه به مراکز اختلال یادگیری و یا کلینیک هایی که روی درمان اختلالات به صورت حرفه ای کار می کنند می توان تمام مشکلات کودک را برطرف کرد.
در صورت نیاز و با توجه به بررسی نوع اختلال افراد متخصصی شامل: روانشناس، گفتار درمانگر و کار درمانی کمک گرفته شود.
صبر و پیگیری والدین می تواند بسیار کمک کننده باشد، زیرا درمان اختلالات نیاز به زمان و تمرین دانش آموز دارد.
مهدیه رادپور کارشناس ارشد روانشناسی و مشاوره خانواده
مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان
برگفته از کتاب DSM
