اختلال مهارت های حرکتی (رشد هماهنگی)

اختلال مهارت های حرکتی (رشد هماهنگی)

مشخصه اختلال رشد هماهنگی عملکرد پایین در فعالیتهای روزانه مستلزم هماهنگی در حدی کمتر از حد مورد انتظار بر حسب سن و سطح هوش فرد است بر طبق کتابچه تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-IV-TR) این اختلال ممکن است به صورت تاخیر در دستیابی به نقاط شاخص حرکتی نظیر نشستن، خزیدن یا راه رفتن تظاهر نماید.

اختلال رشد هماهنگی هم چنین ممکن است به صورت ناشی گری در مهارتهای حرکات ظریف و درشت تظاهر کند. کودک مبتلا ممکن است بیش از برادر و خواهرهایش با اشیا برخورد کند یا اشیا را بیندازد. در دهه 1930 سندرم کودک دست و پا چلفتی وارد متون علمی شد و به رفتارهای حرکتی ناشیانه ای اطلاق می شد که با هیچ اختلال یا آسیب عصبی خاصی همراه نیستند.

این اصطلاح همچنان در مورد حرکات ظریف یا درشت غیر دقیق یا تاخیری در کودکان به کار می رود که منجر به ناتوانی های جزئی حرکتی و در عین حال طرد قابل توجه اجتماعی می شوند. در حال حاضر شواهدی وجود دارد که نشان می دهد پری ناتال نظیر نارسی، وزن کم هنگام تولد و هیپوکسی ممکن است در بروز اختلالات رشد هماهنگی نقش داشته باشند.

در کودکان دچار اختلال رشد هماهنگی خطر بروز اختلالات زبان و یادگیری بیشتر است. بین مشکلات تکلم و زبان با مشکلات هماهنگی حرکتی ارتباط قدرتمندی وجود دارد و نیز مشکلات هماهنگی حرکتی با بیش فعالی، تکانشگری، و گستره محدود توجه ارتباط دارد.

کودکان دچار اختلال رشد هماهنگی ممکن است به دلیل ناتوانی در تسلط بر فعالیت های حرکتی مختص گروه سنی خود، شبیه کودکان کم سن تر به نظر برسند. برای مثال کودکان دبستانی مبتلا به این اختلال در دوچرخه سواری، اسکیت سواری، دویدن، لی لی کردن یا پریدن مهارت ندارند.

در سالهای میانی مدرسه کودکان مبتلا در ورزشهای گروهی نظیر فوتبال، بیس بال یا بسکتبال مشکل دارند. تظاهرات اختلال رشد هماهنگی در حرکات ظریف اصولاً عبارتند از ناشی گری در کاربرد ابزارها و مشکل در بستن زیپ و دکمه در گروه سنی پیش دبستانی.

در کودکان بزرگتر استفاده از قیچی و مهارتهای آرایشی پیچیده تر نظیر حالت دادن به مو و آرایش کردن دشوار است. کودکان مبتلا اغلب به دلیل ضعف مهارت در بسیاری از ورزش ها از سوی همسالان خود طرد می شوند و اغلب مشکلات دیرپایی در روابط با همسالان خود دارند.

تخریب حرکات ظریف و درشت در این اختلال بر اساس یک اختلال طبی نظیر فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا هر گونه اختلال عصبی دیگر قابل توضیح نیست.

شیوع اختلال رشد هماهنگی 5 درصد کودکان سنین مدرسه تخمین زده می شود. نسبت ابتلای پسرها به دخترها در گروههای ارجاع شده نشان می دهد که پسرها بیشتر از دخترها مبتلا می شوند. البته مدارس پسرها را بیشتر برای آزمایش و ارزیابی آموزشهای ویژه ارجاع می دهند.

گزارشات مربوط به نسبت ابتلای پسر به دختر در متون مختلف از 2 به 1 تا 4 به 1 متفاوت است. این میزان نیز ممکن است بیش از میزان واقعی باشند زیرا رفتارهای حرکتی در پسر بچه های دقیق تر از دخترها مورد توجه قرار می گیرد.

پارسا پسر بچه 8 ساله ای بود که مادرش برای ارزیابی او را به درمانگاه آورده بود. او اظهار می داشت: “مشکلی در مغز او وجود دارد”. وقتی سوالات اختصاصی تری پرسیده شد مادر پارسا شکایات مبهمی را مطرح کرد که با همدیگر تناقص داشتند.

پارسا همواره در یادگیری کند بوده است، کندتر از سایر کودکان، اما من میدانم که او واقعاً بسیار باهوش است. گاهی با توانایی های حافظه یا درک خود مرا متعجب می کند. برای مثال او در مدرسه یا فعالیت های خارج از مدرسه زیاد تلاش نمی کند. گاهی فکر می کنم دلیل آن تنبلی پارسا است و گاهی نیز تصور می کنم که او افسرده است. برخی مواقع نیز به ذهنم می رسد که شاید علت این امر آن باشد که او به شدت بیمار است.

او مرتب دچار دل درد می شود. پارسا واقعاً بچه ی شیرینی است. منظورم این است که با چهار خواهر و حیوانات خانگی ما بسیار مهربان است. اما گاهی آن قدر نامطبوع است که ترس برم می دارد. برای مثال از برخی اسباب بازی هایش سرخورده می شود و بعد آنها را خراب می کند.

روی هم رفته او بیش از سه بچه دیگرم اسباب بازی هایش را شکسته است. به نظر می رسد که مردم را دوست دارد اما در مدرسه فقط یک دوست دارد. او از بازی فوتبال یا بازی های مشابه با پسرهای دیگر خودداری می کند. گاهی فکر می کنم به هیچ چیز اهمیت نمی دهد. او همیشه ظروف و اشیای خانه را می اندازد.

این نوع کودکان با اختلال مهارت های حرکتی بعد از مصاحبه ی بالینی تحت نظر روانشناس کودک، کاردرمانگر (برای یادگیری و تمرین مهارت های جدید و…) و همکاری خانواده تغییرات اساسی در آنها بوجود می آید. 

مهدیه رادپور کارشناس ارشد مشاوره خانواده 

مرکز مشاوره و امور روانشناختی رهبان